5. Sınıf Ses Olayları Konu Anlatımı

5. Sınıf Ses Olayları Konu Anlatımı

Ses Olayları

Sözcükler ek alırken ya da birbirleriyle birleşirken bazı ses değişmelerine uğrar. Bu değişmelere ses olayları denir.

Sözcükteki ses olaylarını doğru belirleyebilmek için sözcüğün kökü bulunup ekleri ayrılmalı ve sözcükte ne gibi ses değişiklikleri olduğuna bakılmalıdır.

Örnek:

Dolaba baktın mı? (Dolap – a ”p” harfi ”b” harfine dönüşmüştür)

Beni reddetti. (Sepet -de ”d” harfi ” t” olmuştur)

Ünsüz Sertleşmesi(Ünsüz Benzeşmesi)

Bir sözcükte yan yana gelen ünsüzlerin sertlik – yumuşaklık yönünden uyumlu olmaları gerekir. Sonunda sert ünsüzlerden (f, s, t,k, ç, ş, h, p) biri bulunan sözcüklere yumuşak ünsüzlerden (c, d, g) biriyle başlayan bir ek getirildiğinde eklerin başındaki yumuşak ünsüzler sertleşerek ”ç, t, k” ye dönüşür. Bu değişmeye ünsüz sertleşmesi denir.

Örnek:

hedef + de        hedefte
ilaç + da            ilaçta
bas + gın           baskın
savaş + cı          savaşçı
bit + gin             bitkin
silah + da          silahta
yastık + da        yastıkta
çorap + dan      çoraptan

Sayılara ,özel isimlere ve kısaltmalara gelen eklerde de ünsüz sertleşmesi kuralına uyulur.

Örnek:

453 + de                1453’te
Murat + da           Murat’ta
TÜBİTAK + da     TÜBİTAK’ta

Ünsüz Yumuşaması

Sert ünsüzlerden ( p, ç, t, k) biriyle biten sözcüklere ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde sözcüğün sonundaki sert ünsüz yumuşar ve ” b, c, d, g, ğ” olur. Bu ses olayına ünsüz yumuşaması (değişimi) denir.

Örnek:

kitap + ı      kitabı
topaç + ı    topacı
kağıt + ı     kağıdı
beşik + i     beşiği

Bazı tek heceli sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmaz.

top – u      topu        süt-üm    sütüm
tek-i           teki          ip-iniz       ipiniz

Bazı yabancı sözcülerde ünsüz yumuşaması olmaz

hayat-ım     hayatım        millet-in       milletin
hukuk-u     hukuku          hürriyet-i      hürriyeti

Özel adlarda, söylerken yumuşama olur ama bu yumuşama yazarken gösterilmez.

Gaziantep-in      Gaziantep’in
Tarık-a                Tarık’a

Ses Düşmesi

Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi)

Dilimizde ünlü düşmesi farklı nedenlerle gerçekleşir.

* ikinci hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunan sözcüklerin birçoğuna ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde ikinci hecedeki dar ünlü düşer.

Örnek:

Koyun     Koynu
Ömür       Ömrü
Hüküm     Hükmü
Fikir          Fikri
Beniz         Benzi

Ünsüz Düşmesi

Dilimizde farklı nedenlerden dolayı ünlü düşmesi olur.  Sonunda ‘’k’’ ünsüzü bulunan bazı
sözcüklere ‘’-cik / cek’’ ekleri getirildiğinde sözcüğün sonundaki ‘’k’’ ünsüzü düşer.

Örnek:

Çabuk -cak       çabucak
Bebek -cik         bebecik
Alçak -cık          alçacık
Ayak -cık           ayacık

Sonunda ‘’k’’ ünsüzü bulunan bazı sözcüklere ‘’-l’’ yapım eki getirildiğinde Sözcüğün sonundaki ‘’ k’’ ünsüzü düşer.

Örnek:

Yüksek -l        yüksel(mek)
Küçük -l          küçül(mek)
Ufak -l             ufal(mak)
Alçak -l            alçal(mak)

Ses Türemesi

Ünlü Türemesi

Tek heceli bazı sözcüklere ‘’-cık / -cik’’ eki getirildiğinde ortaya fazladan bir ünlü çıkar.

Örnek:

Bir -cik          biricik
Genç -cik      gencecik
Öp -cük         öpücük
Gül -cük        gülücük

“m, p, r, s” ünsüzleriyle pekiştirme yapılırken bazı sözcüklerde ünlü türemesi olur.

Örnek:

Yalnız          yapayalnız
Sağlam       sapasağlam
Gündüz      güpegündüz
Çevre          çepeçevre

Ünsüz Türemesi

Dilimize Arapçadan giren bazı sözcüklerle birleşik sözcük oluştururken ünsüz türemesi olur.

Örnek:

His etmek       hissetmek
Red etmek      reddetmek
Af olmak          affolmak
Hal olmak      hallolmak

Dilimizde bazı sözcüklere ünlüyle başlayan ek getirildiğinde ünsüz türemesi olur.

Örnek:

Sır -ım      sırrım
Hak -ın     hakkın
His -i         hissi
Af -ım        affım

Ünlü Daralması

‘’a, e’’ geniş ünlülerden biriyle biten sözcüklere ‘’yor’’ şimdiki zaman eki getirildiğinde bu geniş ünlüler daralır ve ‘’ı, i, u, ü’’ ye dönüşür. Buna ünlü daralması denir.

Örnek:

Bekle -yor       bekliyor
Boya -yor      boyuyor
Atla -yor         atlıyor

‘’-yor’’ ekinin dışında sadece de(mek) ve ye(mek) eylemlerinde ‘’y’’ kaynaştırma harfinin etkisiyle daralma olur.

Örnek:

De-y-en          diyen
ye-y-ince        yiyince
De-y-ecek      diyecek

📝
ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

BİR YORUM YAZIN

2022 DGS Başvuruları Başladı - 4. Sınıf Ses Bilgisi Konu Anlatımı - 4. Sınıf Hece Bilgisi Konu Anlatımı - 4. Sınıf Durum (Hal) Ekleri Konu Anlatımı - 4. Sınıf Yapılarına Göre Sözcükleri Konu Anlatımı - 4. Sınıf Anlamlarına Göre Kelimeler Konu Anlatımı - 4. Sınıf Sözcükte Anlam Konu Anlatımı - 5. Sınıf Söz Gruplarında Anlam Konu Anlatımı - 5. Sınıf Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı - 5. Sınıf Yazım Kuralları Konu Anlatımı - 5. Sınıf Ses Olayları Konu Anlatımı - 5. Sınıf Ünsüz(Sessiz) Harfler Konu Anlatımı - 5. Sınıf Ünlü(Sesli) Harfler Konu Anlatımı - 5. Sınıf Ses Bilgisi Konu Anlatımı - 5. Sınıf Ekler Konu Anlatımı -
reklam