Aşırı Kelimesinin Zıt-Karşıt Anlamlısı (TDK)
Türkçede birçok kelime, ifade ettikleri anlamların tam tersini karşılayan başka kelimelerle birlikte zıt anlamlı ya da karşıt anlamlı olarak kullanılır. Bu tür sözcükler, özellikle ölçü, denge, davranış ve miktar bildiren ifadelerde sıkça tercih edilir. Bu kapsamda değerlendirilen kelimelerden biri de “aşırı” kelimesidir. “Aşırı”, gereğinden fazla, ölçüsüz, uç noktada olan, abartılı anlamında kullanılan bir sıfattır. Bu kelimenin zıt anlamı ise ölçülü, dengeli, ılımlı, normal gibi kavramlarla ifade edilir. Peki, aşırı kelimesinin zıt anlamlısı nedir? Türk Dil Kurumu’na (TDK) göre “aşırı” ne demektir ve hangi kelimelerle karşıtlık kurar?
Bu yazımızda, “aşırı” kelimesinin anlamını, zıt anlamlısını ve örnek cümlelerle birlikte kullanımını detaylı bir şekilde ele alıyoruz.
Aşırı Kelimesinin Zıt (Karşıt) Anlamlısı
Aşırı kelimesinin zıt anlamlısı ölçülü kelimesidir.
Türk Dil Kurumu’na göre Aşırı kelimesinin anlamı:
- sıfat Alışılan veya dayanılabilen dereceden çok daha fazla, taşkın:
“Ticaret az gelişmiş toplumlarda aşırı bir gelişme gösterir.” – Oktay Rifat - sıfat Bir şeye gereğinden çok fazla bağlanan, önem veren, müfrit, ekstrem.
- sıfat Gereğinden fazla, çok:
“Talihin aşırısı da insanı eninde sonunda aptallaştırdığından sonuç aynı kapıya çıkardı.” – Elif Şafak - zarf Ötede, ötesinde:
İki ev aşırı. - zarf Gereğinden fazla olarak, çokça:
“Kadın aşırı boyanmıştı, adamın yüzü solgundu.” – Yusuf Atılgan
Türk Dil Kurumu’na göre Ölçülü kelimesinin anlamı:
- sıfat Ölçüsü alınmış, ölçülmüş.
- sıfat Belirli bir ölçüde olan:
Ölçülü faiz. - sıfat Dar:
“Böyle ölçülü bir açıdan bakınca mahpushanede gidişat iyi sayılır.” – Kerim Korcan - zarf Dikkatli, düşünerek:
“Çok ölçülü konuşur ve onun etrafındaki lakırtıları muayyen bir dozu geçmezdi.” – Reşat Nuri Güntekin - sıfat, mecaz Ilımlı:
“Rabia ile iki dansımda da gayet ölçülü, vakarlı hareket etmiştim.” – Refik Halit Karay - sıfat, edebiyat Belli bir ölçüye göre düzenlenmiş olan (manzume, düzyazı), vezinli, mevzun:
“Şiirleri, ölçülü, uyaklı sağlam şiirler.” – Necati Cumalı
Not: İki kelimenin (kökeni ne olursa olsun) zıt anlamlı olabilmesi için aynı anlam özelliğini taşımaları gerekir. Zıt anlamlılık ile olumsuzluk kavramları birbiriyle karıştırılmamalıdır.
Zıt Anlamlı Kelimeler Nedir?
Zıt anlamlı kelimeler, birbiriyle çelişen özellikler barındıran, yani anlam bakımından birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir. Bu kelimeler, dilin anlatım gücünü artırmada önemli bir rol oynar.
Zıt Anlamlı Kelimelerle İlgili Önemli Notlar:
- Her kelimenin zıt anlamlısı yoktur.
- Eylemler için de durum aynıdır. Bir eylemin olumsuzu, o eylemin zıt anlamlısı sayılmaz.
Bu bilgiler ışığında, aşırı kelimesinin zıt anlamlısı olan ölçülü kelimesini daha iyi anlayabiliriz.
İlginizi çekebilecek diğer yazı içeriklerimizi sizler için bir araya getirdik.
