Olimpiyatların Arkasındaki Bilim Metni
Olimpiyatlar sadece sporun değil, aynı zamanda bilimin de sahnesidir. Sporcuların başarıya ulaşmasında yalnızca fiziksel güç ve antrenman değil, bilimsel çalışmaların da büyük rolü vardır. Sporcu performansını artırmak, sakatlanmaları önlemek ve müsabaka şartlarını optimize etmek için biyomekanik, beslenme bilimi, fizyoloji ve mühendislik gibi pek çok bilim dalı devreye girer. “Olimpiyatların Arkasındaki Bilim”, bu büyük organizasyonun perde arkasındaki teknolojik ve bilimsel gelişmeleri gözler önüne serer.
Olimpiyatların Arkasındaki Bilim
(…)
Olimpiyatlarda yarışan sporcular, başarılı olmak için en iyi performanslarını sergilemenin yanında bilim ve teknolojiyi de etkin biçimde kullanır. Gelin, bu yazımızda hayatımızın neredeyse her alanında etkili olan bilim ve teknolojinin olimpiyat sporlarında nasıl kullanıldığına beraberce bir göz atalım. Olimpiyatların merakla izlenen sporlarından biri olan yüzmede, sporcular için hız çok önemlidir. Yüzmeye başladıkları andan itibaren suyun vücutlarına uyguladığı sürtünme kuvvetine maruz kalırlar ve bu kuvvet yüzücülerin ilerlemesine karşı bir direnç oluşturur. Direnci yenip hızlanmak için kollarının ve bacaklarının her hareketinde daha fazla miktarda suyu iterek güçlü bir itme kuvveti oluşturmaları gerekir.
Yüzücülerin güçlü omuzlara, uzun kol ve bacaklara sahip olmaları, onların daha hızlı ilerlemeleri için büyük bir avantaj sağlar. Ayrıca sporcular yüzerken vücutlarını olabildiğince ince ve dar biçime getirir. Bu da sürtünmeyi azaltarak suyun içinde daha kolay ilerlemelerine sağlar.
Yüzücüler malzeme biliminden de yararlanır. Çünkü giydikleri mayoların yapıldığı malzeme, yüzücülerin performanslarını önemli ölçüde etkiler. Bu nedenle yüzücüler için üretilen son teknoloji mayoların kumaşları özeldir. Köpek balıklarının deri yapısından esinlenilerek tasarlanan bu kumaşların yüzeyi de köpek balığı derisindeki gibi çıkıntılara sahiptir. Bu mayolar yüzücülerin suda en hızlı biçimde ilerlemelerine yardım eder. Ancak haksız rekabete yol açabileceği düşünülerek yarışlarda bu teknoloji ile üretilen mayolara kısıtlama getirilmiştir.
Binicilik ve bisiklet gibi bazı yarışmalarda sporcuların düşme ve yaralanma olasılıkları düşünülerek koruyucu ekipmanlar geliştirilmiştir. Kask, bu ekipmanların en önemlisidir. Sporculara en yüksek performansı ve koruyuculuğu sağlayabilmek için özel olarak tasarlanan kasklar üç katmandan oluşur. En dış katman sert bir dış kabuktur. Orta katman alınabilecek darbeleri emebilecek yapıdaki bir köpükten oluşur. İç katmansa sporcunun rahat edebilmesi için esnek bir köpükten yapılır.
Kask, sporcunun başının en iyi nasıl korunacağını belirlemek amacıyla yüksek basınç altında sıkıştırılma ya da üzerine kontrollü bir biçimde yüksek ağırlıklar bırakma gibi testlerden geçirilir. Bilim insanları, kask tasarımlarını havanın oluşturduğu sürtünmeyi en aza indirecek biçimde yapmaya çalışır. Böylece hızla ilerleyen yarışçı sürtünme kuvvetine daha az maruz kalarak performansını arttırır.
Gelin, şimdi de atletizmin bir dalı olan sırıkla atlamada kullanılan sırıklara bakalım. Sırıkla atlamada sporcu önce çok hızlı biçimde koşar ve daha sonra sırığı kullanarak olabildiğince yükselir ve atlayışını gerçekleştirir. Sırık, sporcunun koşarak elde ettiği hareket enerjisini koruyup bu enerjiyi atlayış sırasında yükselmek için kullanmasına olanak sağlar. Bu nedenle sırığın hafif, dayanıklı ve bir yay gibi esnek olması gerekir. Eskiden cam elyafı adındaki malzemeden yapılan sırıklara artık karbon fiber adlı malzeme de eklendi. Böylece sırıklar hem daha hafif hem de daha esnek hale geldi. Karbon fiber, ipliksi bir tür maddedir ve çelikten 5 kat daha hafif olmasına karşın 3 kat daha dayanıklıdır.
Zeynep Betül KABATAŞ
Bilim Çocuk Dergisi
(Kısaltılmıştır.)
Soruları metne göre cevaplayınız.
- Yüzücülerin giydiği mayoların kumaşı, performansını nasıl etkiler?
Cevap: Yüzücülerin mayoları, köpek balığı derisinden esinlenerek tasarlanmıştır ve sürtünmeyi azaltarak suda daha hızlı ilerlemelerini sağlar. - Bilim insanları, yarışçıların kasklarını tasarlarken neyi amaçlamıştır?
Cevap: Havanın sürtünmesini azaltmak ve darbeye karşı maksimum koruma sağlamak amacıyla tasarlanmıştır. - Karbon fiber maddesi ile yapılan atlama sırıklarında ne gibi değişiklikler olmuştur?
Cevap: Sırıklar daha hafif, daha esnek ve daha dayanıklı hale gelmiştir.
