7. Sınıf Sözcükte Anlam Konu Anlatımı

Sözcükler, bir dili oluşturan en küçük yapı birimleridir. Dil, anlaşmak için kullanılan bir araçtır. Bu aracın sağlıklı çalışabilmesi için sözcüklere ihtiyaç vardır. Sözcükler, dili oluşturan yapılar içinde (cümleler veya söz öbekleri) kazandıkları anlamlara göre farklı anlam özellikleri gösterirler. 7. Sınıf konuları arasında

Sözcükte Anlam

Sözcükte Anlam Özellikleri

İnsanlar arasındaki iletişimi sağlayan dilin anlamlı en küçük parçasına sözcük (kelime) denir. Sözcükler herhangi bir varlığı, kavramı ya da eylemi karşılayabilir.  Bir kelimenin cümle içerisinde farklı bir anlam kazanmasına, yani sözcüklerin birden çok anlamı olmasına “çok anlamlılık” denir. Bir sözcüğün yalnızca bir anlamı bulunmamakta. İşte sözcüklerin farklı farklı anlamlarda kullanılması ile oluşan bu yeni anlamlarını “sözcükte anlam özellikleri” başlığı altında toplanır.

Gerçek Anlam

Temel ve terim anlam üzere ikiye ayrılır.

Temel Anlam

Sözcüğün söylendiği anda zihinde uyandırdığı ilk anlamdır. Sözcüğün temel anlamı, sözlükte yer alan ilk anlamdır.

Örnek:

“Çıtalarla yapılma telli bir kapı koymuşlardı ortasına.” – Cahit Uçuk

Kapı: Bir yere girip çıkarken geçilen ve açılıp kapanma düzeni olan duvar veya bölme açıklığı.

Örnek:

“Durmadan pencere kapatıyor, perde çekiyorum.” – Adalet Ağaoğlu

Perde: Görüşü, ışığı engellemek, bir şeyi gizlemek için pencereye veya bir açıklığın önüne gerilen örtü.

Örneklerle görüldüğü gibi altı çizili kelimeler temel anlamında kullanılmıştır.

Terim Anlam

Bir bilim, sanat ya da meslek dalında özel anlam kazanmış sözcüklerdir.

Örnek:

Yeni gelen futbolcular çalım konusunda bayağı tecrübeli.

Spor terimi çalım: Bir oyuncunun topu elinden veya ayağından kaçırmadan karşısındaki oyuncuları kıvrak hareketlerle geçmesi.

Örnek:

“Oyunun üç perdesi de böyle alkışlar içinde geçti.” – Memduh Şevket Esendal

Tiyatro terimi perde: Bir sahne eserinin büyük bölümlerinin her biri.

Mecaz Anlam

Bir sözcüğün, gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak cümle içinde kazandığı yeni anlamdır. Mecaz anlam çoğunlukla benzetme yolu ile kazandırılır. Mecaz anlam aslında bir “değişmece”dir.

Örnek:

Bu yarayı deşmeyin.

Yara (mecaz):Dert, üzüntü, acı.

Örnek:

“İnsanı gözle yiyip bitirirler.” – Ömer Seyfettin

göz(mecaz): Nazar.

Örnek:

Bu sözü duyunca gözlerimdeki perde kalkıverdi.

perde (mecez):Doğruyu görmeye engel olan şey.

Somut Anlam

Beş duyu organımız olan göz, dokunma, kulak, dil ve burundan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan sözcüklerdir.

Örnekler:

Sandalyeleri sildi.
Gözlerimin önünde  kayboldu eşyalar.
Telefonu açmadı.

Soyut Anlam

Var olanı değil, varlıkları değil, kavramları karşılayan sözcükler soyut anlamlıdır. Soyut anlamlı sözcükler varlığı karşılamadığından duyu organları ile algılanamaz.

Örnekler:

Gönül bağımız bozuldu.
“Biraz sonra hiddet, birikmiş kin, kıskançlık birdenbire infilak etti.” – Ahmet Hamdi Tanpınar
“Seni hep çok sevecek ama verebileceğinden fazla sevgi beklemeyecek karşılığında.” – Elif Şafak

Sözcükte Anlam İlişkileri

Kelimelerin birbirleri arasında oluşturdukları anlam ilişkilerini inceleyeceğiz.

Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler

Yazılışları, okunuşları farklı; anlamları aynı olan sözcüklerdir. Temel anlamlarıyla anlamdaş olan sözcükler, yan anlamlarıyla anlamdaş olmayabilir; bu yüzden bir sözcüğün anlamdaşını bulurken cümledeki anlamını dikkate almalıyız. Bu nedenle eşanlamlı sözcükler, her zaman birbirinin yerine kullanılamaz.

Örnek:

Siyah – kara, beyaz – ak, al – kırmızı, lisan – dil, örnek – misal, sual – soru …

“Bu kara günlerde biter bir gün.” cümlesinde kara kötü anlamında kullanılmıştır. “kara” yerine “siyah” getirilemez.  Yukarıda belirttiğimiz gibi eşanlamlı sözcükler her zaman birbirinin yerine kullanılamaz.

Yakın Anlamlı Sözcükler

Bazı sözcükler tam olarak aynı anlamı ifade etmese de anlamları birbirine yakındır.  Yakın anlamlılıkta da sözcüğün cümle içindeki kullanımı belirleyicidir.

usanmak — sıkılmak
çevirmek — döndürmek
dost — ahbap
eş — dost
çekinmek — kaçınmak
korkmak — ürkmek
beklemek — durmak
mutluluk — sevinç

Yukarıdaki gibi birçok kelime vardır. Bunlar cümlede anlam değişikliği olmadan birbirinin yerine kullanılabilir.

“Parkta çimlere basmamaya dikkat et. ” cümledeki basmak kelimesinin yerine çiğnemek, ezmek kullanılabilir.

Zıt Anlamlı Sözcükler

Anlamca birbirinin tamamen tersi olan sözcüklerdir.

alçak — yüksek
bol — dar
çabuk — yavaş
kısa — uzun
açık — kapalı
ihtiyar — genç
sıcak — soğuk
alt — üst
ölü — diri
aç — tok
iyi — kötü
büyük — küçük

Bir sözcüğün olumsuzu, o sözcüğün zıt anlamlısı değildir. Her sözcüğün zıt anlamlısı olmayabilir. Sözcüklerin karşıt anlamlıları cümlede kazandığı anlama göre belirlenir.

“Yoksulluğun sebebi, zenginlerin israfıdır. ” cümlede “yoksul” ve “zengin”  kelimeleri birbirine zıt anlamda kullanılmıştır.

Eş Sesli Sözcükler (Sesteş Sözcükler)

Yazılışları ve okunuşları aynı olduğu hâlde anlamları birbirinden farklı olan sözcüklerdir.

Örnek:

Çay kelimesini inceleyim.

“Soğuk günlerde çay içimi ısıtıyor.” bu cümlede çay kelimesi birçok çeşidi bulunan, bitki yapraklarından yapılan içecek anlamında kullanılmıştır.

“Yayladaki çayın kenarında oturduk. ” cümledeki “çay” sözcüğü   akarsu çeşitlerinden birini karşılamaktadır.

 

 

📝
ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

BİR YORUM YAZIN
6. Sınıf Gezegenleri Tanıyalım Konu Anlatımı - 6. Sınıf Güneş Sistemi Konu Anlatımı - 6. Sınıf Hikaye Unsurları Konu Anlatımı - 6. Sınıf Metin Türleri Konu Anlatımı - 6. Sınıf Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı - 6. Sınıf Yazım Kuralları Konu Anlatımı - 6. Sınıf Edat-Bağlaç-Ünlem Konu Anlatımı - 6. Sınıf Zamirler Konu Anlatımı - 2021 LGS kılavuzu yayımlandı! Meb LGS başvuru kılavuzu indir - 2021-MSÜ temel soru kitapçığı ve cevap anahtarı yayımlandı - 6. Sınıf Paragrafın Yapı Yönü Konu Anlatımı - 6. Sınıf Paragrafın Anlam Yönü Konu Anlatımı - MEB, 2021 LGS ile öğrenci alacak lise ve kontenjanları açıkladı - 6. Sınıf Cümle Yorumlama Konu Anlatımı - 6. Sınıf Cümlede Anlam İlişkileri(Eş ve Zıt Anlamlı Cümleler) Konu Anlatımı -